Drinkwater uit de kraan en uit flessen

Drinkwaterreservoir in Boedapest

Op een of andere manier heeft via het internet het idee postgevat dat je in Boedapest niet uit de kraan kunt drinken. Nu is het inderdaad niet overal in Hongarije raadzaam om kraanwater te drinken. Met name in het zuidoosten van het land kun je je beter tot flessenwater beperken. Maar in Boedapest, en trouwens in grote delen van Hongarije, is het kraanwater volkomen veilig. Hooguit proeft het af en toe een beetje sterk naar chloor, maar ook dat probleem is minder geworden de laatste tijd.

Al met al zo'n 2,5 miljoen Hongaren wonen in gebieden waar je het kraanwater beter niet voor consumptie kunt gebruiken. Bacterieel is het overal in orde, maar in delen van het land wordt het door - deels natuurlijke - chemische stoffen vervuild. Arsenicum, dat vanuit karstgesteente het water in komt, is het meest beruchte probleem. Overigens is arsenicum in het water vooral een probleem voor mensen die echt in zo'n regio wonen, omdat de stof zich bij langdurig gebruik in het lichaam opbouwt. Iemand die in zo'n regio een keertje een glas water drinkt, zal er niets aan overhouden. Maar toch, liever niet dan wel, uiteraard. Het gaat om de rode gebieden op onderstaande kaart. 

Ook in de gele gebieden kun je het drinkwater beter vermijden: daar wordt voor de productie van drinkwater grondwater gebruikt dat door overmatig gebruik van kunstmest met nitraten vervuild is geraakt en nitraat wordt in het lichaam omgezet in nitriet, een stof die je niet teveel binnen moet krijgen. Overigens krijg je door het eten van ham, salami, spek, kaas en (met name blad-)groente ook nitraat (en nitriet) binnen. De gezondheidsrisico's voor volwassenen zijn niet erg groot, maar voor babyvoeding wordt aangeraden om in gebieden met nitraatrijk drinkwater flessenwater te gebruiken. Overmatig veel spinazie aan de kleine voeren is trouwens ook niet zo gezond.

De groene gebieden op de kaart zijn regio's waar veel ijzer in de grond zit. Dat is vooral visueel niet zo prettig, maar voor de gezondheid niet echt schadelijk. Met de witte gebieden, waaronder dus Boedapest en de dorpen rond het Balatonmeer, is niets aan de hand en daar kun je het water zo drinken.

Voor wie desodanks de voorkeur aan flessenwater geeft, is het goed om te weten dat de Hongaren alles omdraaien. Ze stellen zich voor met eerst hun achternaam en dan pas hun voornaam (of misschien beter, eerst in familienaam en dan hun doopnaam), ze schrijven de datum achterstevoren en ze schrijven bij een adres eerst de stad en dan de straat. En bij mineraalwater geldt dat ons rood blauw is, en omgekeerd. Dus zitten de bubbels in de flessen met de blauwe dop, en water zonder prik in flessen met een rode dop. 

Wie het alleen om de bubbels te doen is, en niet zozeer om het 'gezonde' mineraalwater, kan in restaurants trouwens ook om sodawater (spuitwater) vragen. Dat is een stuk goedkoper. Het is overigens alleen aan te raden in gebieden waar je het drinkwater kunt drinken, want sodawater wordt lokaal, vaak ter plekke, gemaakt van drinkwater. Niet alle restaurants hebben het, maar de meeste wel, want Hongaren gebruiken het ook voor 'fröccs', de populaire zomerdrank van met water aangelengde wijn.

Wat is er te doen in juni?

Interessante en mooie culturele shows en optredens in een ontspannen atmosfeer op de mooiste openluchtpodia van de stad, dat is de essentie van het traditionele Boedapest Zomerfestival. De locaties zijn het Open-lucht podium van het Margit Eiland, de Watertoren van het Margit Eiland en het podium in het  Városmajor Park in Boeda. De optredens zijn van zeer uiteenlopend van aard, van rock, jazz, en klassiek, tot opera, folklor, ballet en musical. Hoogtepunten deze maand zijn het openingsconcert op 10 juni door het  Nationaal Philharmonisch Orkest met romantische klassieken van Ravel, Gershwin en Dvorak, de opera La Traviata van Guiseppe Verdi, een jazz concert van Stacey Kent, en een Shakespearekomedie in het Engels door een Brits gezelschap. 

Voor uitgebreide informatie over wat er in juni te doen is in Boedapest zie de Uitkrant.

Tolwegen en verkeersboetes

Op alle rode wegen moet betaald worden

Hongarije kent, net als veel Europese landen, een systeem van tolwegen. Daar vallen alle snelwegen onder, maar ook een aantal tweebaans-autowegen. De wegen worden aangeduid met een bord met daarop het woord 'matrica/vignette'. Matrica betekent letterlijk sticker, maar dat is een restant van het verleden, toen je inderdaad een sticker op je ruit moest plakken en er tolhuisjes waren om dat te controleren. Tegenwoordig komt aan het hele systeem geen sticker meer te pas. Ook geen tolhuisjes, trouwens.

Je koopt een virtuele sticker bij benzinestations, en daarbij wordt je kenteken geregistreerd. De tiendaagse tol voor een personenauto kost 2975 forint (pakweg 9,5 euro) voor tien dagen (de kortste termijn) en 4780 forint (15,50) voor een maand. Een busje of camper betaalt 5950 forint (ruim 19 euro) voor tien dagen of 9560 forint (haast 31 euro) voor een maand.

Handig aan het feit dat de tol puur virtueel is, is dat je hem ook op het internet kunt kopen. Er zijn meerdere bedrijven die die service bieden. Je betaalt weliswaar een klein bedrag extra, maar daar staat het gemak tegenover dat je niet aan de grens hoeft te stoppen. Sommige websites bieden de tol ook in euro's aan. Dat is géén verstandig idee, de prijs die ze dan berekenen, is zeer ongunst. Bij e-autopalyamatrica kun je je niet vergissen, dat bedrijf biedt de stickers uitsluitend in forinten aan. Let er bij het definitieve afrekenen op dat je ook dan echt in forinten betaalt, niet in euro's. Dat is een stuk gunstiger.

De normale tol is geldig in het hele land. Daarnaast bestaan er ook nog provinciale stickers. Die zijn net als de landelijke stickers puur virtueel. kosten 5000 forint (ruim 16 euro) voor personenauto's en zijn een heel jaar geldig. De meeste toeristen hebben er niet veel aan, maar wie toevallig regelmatig in het westen van het land moet zijn en slechts in één provincie de snelwegen gebruikt, kan met zo'n jaarsticker goedkoper uit zijn. Er zijn natuurlijk ook nationale jaarstickers. Die zijn vooral de moeite waard voor mensen die vaak in Hongarije zijn en regelmatig door het land rijden.

Langs de snelweg staan, op wisselende plekken, controleauto's die van iedere auto nagaan of het kenteken in het systeem zit. Zo nee, dan volgt een boete die bij personenauto's rond de 46 euro bedraagt als je binnen dertig dagen betaalt, maar oploopt tot haast 200 euro als je die termijn overschrijdt. 

Aangezien de controleauto's je niet ter plekke aanhouden, wordt de boete opgestuurd naar het huisadres. In principe ben je niet verplicht zo'n thuis toegestuurde buitenlandse boete te betalen, maar dat kan ertoe leiden dat je in een Europees opsporingsregister komt te staan en dat je de eerst volgende keer dat je een grenscontrole passeert (bijvoorbeeld op een vliegveld) wordt als wanbetaler aangehouden.

Folklore in de stad

Volksdans bij Araz

Eerlijk is eerlijk, ook in Hongarije lopen nog maar heel weinig mensen in hun dagelijkse leven in klederdracht. Toch neemt folklore in de Hongaarse cultuur een grotere plek in dan in Nederland. Volksdansen is een populair tijdverdrijf  en duizenden jongeren gaan iedere week naar een táncház, danshuis, om daar Hongaarse, maar ook buitenlandse dansen te leren. Op markten en festivals zie je altijd handwerkslieden die oude ambachten beoefenen en mensen die aarde- en borduurwerk met folkloristische motieven verkopen. De kopers zijn zeker niet alleen toeristen, ook bij Hongaren vinden dat soort spullen gretig aftrek. En veel toeristen associëren Hongarije vooral met folklore. Wie ernaar op zoek is, kan in de Hongaarse hoofdstad zeker aan zijn trekken komen.

Dans en muziek

Om te beginnen met dans. In Boedapest zijn maar liefst drie professionele folkloristische dansensembles, het Hongaarse Staats Dansensemble, het Danube Volksdansensemble en het Hongaarse Volksmuziek en Dansensemble. Ze treden alle drie regelmatig op. Meer info is te vinden op de site van Budapestfolk, waar ook kaarten gereserveerd kunnen worden. De site biedt ook combinatiepakketten aan, zoals een Donau cruise met diner na afloop van de voorstelling. Ons advies: doe dat liever niet, het eten aan boord is niet geweldig.

Wie een voorstelling van anderhalf uur wat lang vindt, kan iedere vrijdag terecht in restaurant Araz, waar tussen zeven en tien een volksmuziekgroep optreedt, met om acht uur een klein half uur een optreden van enkele dansers. Leuk is dat de band ook enige uitleg over de muziek en de dansen geeft. Gelijktijdig organiseert het restaurant een buffet waar je een groot deel van de klassieke Hongaarse gerechten bij elkaar aantreft, van Hongaarse gulyás en meerval in paprikasaus tot Gundel-flensjes. Kosten voor het buffet en het programma, inclusief een glas palinka en twee glazen Hongaarse wijn: 10.000 forint, een kleine dertig euro.

Wie het vooral om de muziek gaat, of wie liever geen buffet wil, maar gewoon a la carte wil kunnen kiezen, vindt hier een overzicht van restaurants met zigeunermuziek.

Zelf dansen kan ook. In de Sztregova utca 3 in het elfde district zit het Fono Budai Zeneház (Muziekhuis). Iedere woensdag hebben ze een danshuis, met wisselende bands, dansleraren en zangers. Het danshuis is open vanaf half zeven (later komen kan ook, en je hoeft niet de hele avond te blijven). Kosten: 1000 forint, en 500 als je na achten komt. Zie hier voor meer info. Fono heeft ook de rest van de week trouwens allerlei programma's, van jazz en zigeunerdansen tot internationale muziek en danshuis-bijeenkomsten.

Voor wie op zoek is naar CD's of bladmuziek, op het Deák tér 4, in het hart van Pest, zit de Kaláka Zenebolt, de Kaláka muziekwinkel. Ze zijn gespecialiseerd in volksmuziek (niet alleen Hongaars) en verkopen CD's, DVD's en bladmuziek. Ze hebben ook een website, maar die is helaas alleen in het Hongaars. Een uitdaging voor Google Translate, dus.

Museum

Het Museum voor Volkskunst op het Kossuth tér, tegenover het parlement, is de plek om heen te gaan voor degenen die iets meer willen weten over de achtergronden van de Hongaarse folklore en volkscultuur. Het gebouw waarin het museum gevestigd is, is op zich al een bezoek waard. Het eindigde op de tweede plaats toen in de negentiende eeuw een wedstrijd werd uitgeschreven voor een ontwerp van het parlement. De winnaar staat in vol ornaat aan de overkant van het plein, de tweede keuze werd in kleiner formaat alsnog gebouwd, in eerste instantie als onderkomen voor het Hongaarse Hoge Gerechtshof.

Souvenirs

Overal in het centrum vind je winkels die Hongaars borduurwerk, geschilderde paaseieren en andere folklore-souvenirs aanbieden, van absolute ramsj tot hoogwaardig handwerk. Een lijst van goede zaken is nauwelijks te maken. In de regel geldt wat overal in de wereld geldt, voor souvenirs en voor koffie: hoe toeristischer de straat, hoe hoger de prijzen.

Vooral aan de rand van het centrum zie je, vaak bij metrohaltes zoals op het Széll Kálman tér, vrouwen uit Transsylvanië in klederdracht die geborduurde tafelkleden en dergelijke verkopen. Ook daar geldt: soms is het absolute ramsj, soms prachtig. In tegenstelling tot de winkels valt bij de vrouwen te onderhandelen.

Onderhandelen kan soms, maar lang niet altijd, ook  bij de kramen op de eerste verdieping van de Grote Markt,Vámház krt. 1-3, misschien wel de beste plek om heen te gaan als je 'typisch' Hongaarse souvenirs zoekt. Zondag dicht, dat wel.

Voor Hongaarse folklore met een moderne inslag is Magma, een designwinkel op de Petöfi Sándor utca 11 de plek om heen te gaan. Ze verkopen hun producten ook via het internet.

 

De uitkant van Boedapest, april

Vanaf 22 april: Picasso in de Nationale Galerie

Vanaf nu iedere maand op Boedapest op Maat: de Uitkant van Boedapest, een overzicht van wat er de komende maand te doen is in de stad. Met festivals, voorstellingen, tentoonstellingen, concerten, plus pop en jazz.

Hoogtepunt deze maand is zonder enige twijfel de opening van de grote overzichtstentoonstelling van Picasso in de Nationale Galerie op de Burcht. Er zijn meer dan honderd werken te zien, van schilderijen en tekeningen tot keramiek en beeldhouwwerk. De werken komen uit het Musee Picasso in Parijs, dat 74 werken heeft uitgeleend. en uit andere musea in Europa en daarbuiten. Ook het Ludwig Museum in Boedapest heeft bijgedragen tot de tentoonstelling. Leidende draad in de tentoonstelling is de wijze waarop de figuratieve voorstellingen in Picasso's werk zich in de loop van zijn zeventigjarige carrière hebben ontwikkeld.

Tentoonstellingen

Nationale Gallerie (MNG)

Op 22 april opent de tentoonstelling Picasso - Transfigurations, 1895-1972. Voor meer info, zie bovenaan.

Daarnaast van de Nationale Gallerie een uitgebreide collectie Hongaarse kunst (o.a. Hongaarse romantische schilders, impressionisten en modernen) en een interessante tijdelijke tentoonstelling over de Russische Avant Garde kunst uit de jaren 1910 en 1920, met o.a. werk van Malevich, Kandinsky, Rodchenko, El Lissitzky, Goncharova en Larionov.

Kijk hier voor een overzicht van alle lopende tentoonstellingen.

Buda 1, in het Paleis

Ludwig Museum voor Moderne Kunst

Fan Passion is een en tentoonstelling die het gedrag bekijkt van popfans in de hoogtijdagen van de rock. Fans schreven brieven, wisselden fotos uit, ontwierpen posters, publiceerden blaadjes, namen concerten op en decoreerden casettedoosjes (vanaf 16 april).

Met de nieuwe vaste collectie, getiteld Ludwig 25, wordt het 25-jarig bestaan van het museum gevierd met een chronologisch overzicht van de ontwikkeling van de moderne kunst in Hongarije en andere Oost-Europese post-communistische landen sinds 1989. 

Pest IX, Komor Marcell u. 1, www.ludwigmuseum.hu

Várkert Bazár

Op 17 april is de laatste dag van de overzichtstentoonstelling van het werk van József Koszta (1861–

1949). Hij specialiseerde zich vooral in het weergeven van het boerenleven. Zijn kleuren doen denken aan de expresionistische fauvisten, terwijl zijn late werk opvallend modernistisch is.

Buda 1, Miklos Ybl tér, www.varkertbazar.hu

Mücsarnok (Kunsthal)

Een tentoonstelling met het werk van de Amerikaanse persfotograaf Steve McCurry, bekend van o.a. het Afghaanse meisje met de felle ogen. 

Pest XIV, Heldenplein, www.mucsarnok.hu

Fotomusea

Het Capa Photo Center en het Mai Manó Huis liggen op steenworp afstand van elkaar, beide op de Nagymező utca, een zijstraat van de Andrássy út.

In het Capa is de 34ste Hongaarse Persfoto Tentoonstelling te zien, met alle prijswinnaars  in diverse categorieën. In het Mai Manó hangt tot 3 April nog een selectie uit de collectie foto’s van de Hongaarse acteur en theaterregisseur Robert Alföldi.

Capa Photo Center, Pest VI, Nagymező u.8, www.capacenter.hu
Mai Manó Huis, Pest VI, Nagymező u. 20, www.maimano.hu

Museum van Toegepaste Kunst

Het extravagante gebouw met zijn kleurige dak is ontworpen door de vader van de Hongaarse jugendstil (szecesszió)  Ödön Lechner en alleen vanwege de architectuur al een bezoek waard. De permanente tentoonstelling is geheel vernieuwd en bevat onder meer buitengewone jugendstil objecten. In een korte film ziet u ook de  plannen voor de reconstructie van het nu nog zeer vervallen museum.

Pest IX, Ülloi u. 33-37, www.imm.hu

Etnografisch Museum
Een tentoonstelling over de geschiedenis van het reizende Kerstspel en hoe deze folkloretraditie in Hongarije in de loop der tijd is veranderd. 

Pest V, Kossuth tér 12, www.neprajz.hu

Kaartautomaten voor het openbaar vervoer

Enkele reis en maandkaart

Wie in Boedapest met tram of bus wil reizen, heeft natuurlijk een geldig kaartje nodig. Gelukkig zijn die niet echt moeilijk te kopen, want bij zo'n 300 tram- en bushaltes en metrostations vind je automaten die niet alleen losse kaartjes leveren, maar ook het rijke aanbod aan andere vervoersbewijzen dat het lokale openbaar vervoer in de aanbieding heeft, zoals dagkaarten, weekkaarten en maandkaarten. De automaten zijn tweetalig en betalen kan zowel met contant geld als met een kaart. De automaat geeft eventueel ook een factuur (maar bezin eer je begint, want dat betekent dat je een adres, bedrijfsnaam en weet ik wat moet invullen). Er is één probleem: door het enorme aantal opties (inclusief die eventuele factuur) zijn de automaten niet echt simpel te bedienen.
Maar geen nood, ook het openbaar vervoerbedrijf schijnt zich te realiseren hoe gecompliceerd hun automaten zijn, en wie wil, kan daarom vooraf via deze website op een virtuele automaat oefenen. Dat lijkt idioot, maar helemaal overbodig is die oefening niet, want zelfs Hongaren willen nog wel eens moeite met die automaten hebben. Voor toeristen zijn twee knoppen belangrijk: de heldergroene optie 24h linksonder, waarmee je direct een dagkaart die 24 uur geldig is koopt. Rechts op datzelfde scherm is een grotere knop met de optie andere tickets en passen. Als je die aanklikt, zie je links onder weer een optie: 24h 'day based travel cards'. Daarachter verschuilen zich zowel de dagkaarten als groepsdagkaarten, 72-uurskaarten en de weekkaarten. Wie er desondanks niet uitkomt, kan altijd nog naar een van de loketten gaan die te vinden zijn bij de grotere metrostations.

Zoals gezegd, het aantal opties is enorm, maar bij deze een overzicht van de kaartjes waar je als toerist iets aan hebt:

-Wie onder de zes of boven de 65 is, reist gratis.

- Alle kaartjes en abonnementen zijn geldig op het hele openbaar vervoer, dus de bus, de metro, de tram, HÉV, tandradbaan en de trolleybus. BKK-kaartjes zijn niet geldig op de funiculair, het lifttreintje naar de Burchtheuvel. 

Door de week gelden de dag- en weekkaarten, net als abonnementen, ook op de boten van de BKK. Let op: gewone enkele ritten gelden niet op de BKK-boot, daarvoor bestaan aparte, duurdere bootkaartjes (750 forint, 500 forint voor kinderen)). In het weekend heeft iedereen zo'n apart bootkaartje nodig. 

- Een enkel kaartje kost 350 forint. Bij iedere keer overstappen moet je opnieuw afstempelen. Kinderen vanaf 6 jaar betalen de volle mep.

- Een tienrittenboekje kost 3000 forint. Met de invoering van de nieuwe kaartjes krijg je overigens geen boekje meer, maar tien losse kaartjes, en is de verplichting om alle kaartjes bij elkaar te houden, vervallen.

Vijf keer een ster

Tanti

Een soort fabriekshal in een klein winkelcentrum in een woonwijk ergens buiten het centrum, een interieur van simpele tafeltjes en keukenstoelen: restaurant Tanti op het Apor Vilmos tér in het twaalfde district in Boedapest lijkt een tamelijk onwaarschijnlijke kandidaat voor een Michelinster. István Pesti, de toenmalige chefkok van het restaurant, werd dan ook totaal overvallen toen Tanti maart vorig jaar het bericht kreeg dat het een ster had gekregen. Niemand had daarop gerekend, Pesti al het minste: het restaurant was pas een half jaar open, maar eigenlijk liep hijzelf op dat moment al rond met het plan om een restaurant buiten Boedapest te beginnen.

Vanwege de ster stelde hij dat voornemen nog even uit, maar Tanti moet het inmiddels doen zonder de kok waaraan het die onderscheiding te danken heeft. Maar ook de nieuwe kok wist de lat hoog te houden en Tanti staat nog steeds op de groeiende lijst van Michelin-sterrenrestaurants in Boedapest. Dat zijn er sinds dit jaar vijf, waaronder twee van dezelfde eigenaar: Costes en Costes Downtown.

Tanti's ster heeft weinig veranderd aan de eenvoudige allures van het restaurant, dat zich oorspronkelijk vooral op lokaal publiek richtte. De website is uitsluitend in het Hongaars, maar is op hun Facebookpagina wel een Engelstalig menu te vinden, met gerechten die uitblinken door hun simpele omschrijving: 'kabeljauw (broccoli, sesam)' en 'aardappel (pruim, kaneel)'. Tanti is een van de goedkopere Michelinster-restaurants van de stad: voor veertig euro heb je een driegangendiner en voor een tientje meer de bijpassende wijnen.

Costes Downtown, in de Vigyázó Ferenc u. 5, is het jonge broertje van Costes, het oudste restaurant in Boedapest met een Michelinster. Downtown is gevestigd in een hotel en is opgezet als een bistro. Net als Tanti heeft het in verrassend korte tijd een Michelinster weten te halen, wat veel zegt over het restaurant, maar ook over de culinaire vernieuwing die in Boedapest gaande is. Costes Downtown opende in juni vorig jaar zijn deuren en kreeg begin maart zijn ster. Het restaurant heeft een drie gangen businesslunch voor 6900 forint, 22 euro, waarschijnlijk het betaalbaarste menu dat je in een Michelinster-restaurant kunt vinden. De fijnproeversmenu's in de avond beginnen vanaf 19000 forint (ruim zestig euro) voor vier gangen (28500 forint met bijpassende wijnen) en bieden gerechten als auberginesoep met boekweit en mangold, gegrilde kwartel met spinazie en groene linzen en geroosterde varkenshaas met asperges en daslook.