De oudste kerk van Budapest

Belvárosi Plébániatemplom

Ze had er bijna niet meer gestaan, de Binnenstadskerk van Mariahemelvaart, de Belvárosi Plébániatemplom op het Marciús 15 tér aan de Donau. Toen na de oorlog het herstel van de door de Duitsers opgeblazen Erzsébet híd aan de orde kwam, werd het besluit genomen de smallere oude brug te vervangen door een zesbaans brede brug die op de toekomst was ingericht. 

De kerk stond in de weg voor die plannen en er was sprake van sloop. Uiteindelijk werd besloten het gebouw te behouden en de brug een beetje aan te passen. Wie bij de rechter buitenmuur kijkt, ziet dat de brug er nu met een wat vreemde slinger vlak langs loopt.

Gelukkig maar, want het is misschien niet de mooiste kerk van de stad, maar wel een belangrijk en interessant historisch monument. De kerk is een beetje een ratjetoe van bouwstijlen, want iedereen voegde er in de loop van de eeuwen wat aan toe en die geschiedenis is goed zichtbaar in de muren. Het gebouw werd gebouwd op een oudere Romeinse tempel en in 1046 werd de heilige Gellért, de bisschop die koning István hielp met het kerstenen van de Hongaarse heidenen, hier begraven. In de 14de eeuw werd de Romaanse kerk in Gotische stijl omgebouwd, later werden er Renaissance elementen aan toegevoegd.

De renovatie, die in 2010 begon, leidde tot een opmerkelijke ontdekking: onder de verflagen die de muur bedekten, bleken de 14de eeuwse fresco's vrijwel gaaf bewaard te zijn. Eeuwenlang werd gedacht dat de Turken, die Boedapest anderhalve eeuw bezet hebben en de kerk in een moskee veranderden, de muren hadden gewit, maar waarschijnlijk zijn de schilderingen al voordat de Turken Pest innamen, overgeschilderd met een beschermende laag om ze voor vernietiging te beschermen.

Wat ook bleek, is dat de kerk van oudsher rijk beschilderd was, zoals met gotische kerken eigenlijk altijd het geval is. De kleurige beschildering op de gotische bogen is daar nog een overblijfsel van. Opmerkelijk is ook een ietwat schuinstaande nis in de zuidoostelijke hoek: het is de naar Mekka gerichte mihrab uit de tijd dat de kerk een moskee was.

De kerk is dagelijks geopend van negen tot half vijf en op zondag van negen tot 22 uur. Tijdens diensten is het gebouw niet toegankelijk voor toeristen. Het entree is 1000 forint, studenten, gezinnen en groepen boven de tien krijgen korting. 

Het hart van de sultan

Het graf met het hart van de Ottomaanse sultan Süleyman de Prachtlievende is nog niet gevonden, maar het lijkt nu wel zeker dat bij het stadje Szigetvár in Zuid Hongarije de restanten liggen van een oud en tot nu toe onbekend Turks stadje dat rond dat graf van Süleyman verrees.

Zrinski en Süleyman

Szigetvár is beroemd vanwege de belegering die daar plaats vond in 1566, waarbij 2.500 Kroatische en Hongaarse troepen onder bevel van de Kroatische edelman Nikola Zrinski (Zrinyi Miklos) het 33 dagen wisten uit te houden tegen 80.000 Ottomaanse troepen van Süleyman. Twee dagen voordat de Turken het fort van Szigetvár eindelijk innamen, stierf de sultan een natuurlijke dood in zijn legerkamp even verderop. Zijn lichaam werd overgebracht naar Istanboel, maar volgens tal van verhalen is zijn hart daar bij Szigetvár begraven, al is de precieze plek al eeuwen zoek.

Maar bij recent onderzoek in Turkse archieven zijn documenten gevonden over het stadje Turbék dat na 1566 rond de graftombe verrees: een moskee, een derwish-klooster, een kazerne en andere gebouwen. Grondmetingen tonen aan dat er nog tal van restanten liggen van het stadje, dat werd verwoest in 1680 toen de Habsburgers Hongarije heroverden op de Turken. Bij eerste opgravingen in wat nu wijngaarden zijn, zijn ook keramiek en zilveren voorwerpen uit die periode gevonden. Het lijkt dus slechts een kwestie van tijd totdat alles wordt blootgelegd en uiteindelijk ook toegankelijk gemaakt voor toeristen. Want de Turkse autoriteiten hechten groot belang aan het onderzoek in Szigetvár en hebben er al veel geld in gestoken.

Tot het zover is, zullen bezoekers het nog moeten doen met wat er nu is. Hoofdattractie is de imposante oude vesting met daarin het (19e-eeuwse) Andrássy Kasteel en de Sultan Süleyman Moskee. Even ten noorden van de stad, vlakbij het dorpje Sulimán, ligt het in 1994 geopende Turks-Hongaarse vriendschapspark op de plek waar sultan Süleyman’s legerkamp lag.

Meer informatie over Szigetvár en Süleyman in het boek “Hongarije, meer dan een reisgids,” nu als e-boek en als paperback (zie advertentie elders op deze pagina).

Een kerk met Romeinse wortels in Pest

In de Parochiekerk van Pest, pal naast het viaduct van de Erzsébetbrug, wordt hard gewerkt aan de restauratie van diverse gotische fresco’s die in 2010 zijn ontdekt op de muren achter het hoofdaltaar. Maar de kerk is om meerdere redenen interessant. Zo zijn er nog sporen zichtbaar van de Turkse tijd, toen de kerk deels als moskee werd gebruikt. En verder is dit misschien wel de alleroudste christelijke gebedsplaats van Hongarije, want deze kerk is gebouwd op de plek waar al in de Romeinse tijd een eerste vroegchristelijke kapel, een Cella Trichora, stond.

Foto Wikipedia

De Parochiekerk van Pest is in de loop der eeuwen diverse malen verwoest, herbouwd en uitgebouwd, steeds weer in een nieuwe stijl. De laatste restauratie is van na de Tweede Wereldoorlog en heeft er een wat bont geheel van gemaakt. Het achterschip is nu gotisch (13e eeuw) en neogotisch (19e eeuw), met onder meer de kenmerkende bogen boven ramen en deuren. Het middenschip en de twee torens getuigen overduidelijk van de barokke herbouw uit de 18e eeuw.  De voorgevel is versierd met zuilendecoraties die over zijn gebleven van een neoclassicistische restauratie in 1808.  Het hoofdaltaar binnen is gewoon modern, een ontwerp uit 1948.
Wie de kerk ingaat en helemaal naar achteren loopt, vindt in de nissen achter het altaar de recent ontdekte fresco’s uit de 13e eeuw. Het meest compleet is een afbeelding van Maria met de jongeling Jezus staande op haar knie en een achtergrond van diep azuurblauw die het hemelse symboliseert. Er schijnt in vakkringen het nodige debat te zijn of de restauratie te ver gaat of juist meer recht doet aan het origineel (het blauw is duidelijk ‘vernieuwd’).
Eén nis, in de zuidoostelijke hoek, rechts achter het altaar heeft duidelijk een wat afwijkende vorm. In de Turkse tijd werd de kerk (toen nog niet groter dan het huidige ‘gotische’ achterstuk) gebruikt als moskee. Deze nis was de mihrab die aangeeft in welke richting Mekka ligt. Tot 2010 was hij beschilderd met Arabische letters en krullen in zwart, groen en rood. Maar tegenwoordig is hij wit geschilderd. Dat lijkt cultuurbarbarij, maar wetenschappers betwijfelen of deze nis de originele mihrab was, omdat de richting niet helemaal klopt en omdat de Arabische tekst klaarblijkelijk een wat wonderlijke was: "Op de laatste dag legt God het besluit in de handen van Jezus." Dat is uiteraard niet wat de Koran over het einde der tijden zegt. Het verhaal gaat dat de tekst ergens in de jaren zeventig door een islamoloog die in de buurt woonde, is geschilderd en dat de man regelmatig voor de nis kwam bidden.