Medische hulp

Ziekenhuiskamer in Hongarije

Je wilt er niet aan denken, maar helaas kan een mens ook tijdens zijn vakantie ziek worden. Altijd vervelend, en zeker in een land waar de gezondheidszorg naar Nederlandse verhoudingen behoorlijk ouderwets is en lang niet alle artsen een buitenlandse taal spreken. Daarom bij deze wat tips die u hopelijk nooit nodig hebt.

Reisverzekering, ja of nee?

De Nederlandse basisverzekering dekt in principe de kosten van medische zorg in Hongarije. Dat wil zeggen: als je voor die medische zorg naar een gewone huisarts gaat of naar een openbaar ziekenhuis. Wel vragen artsen en medische instellingen om een Europese ziekteverzekeringskaart. Die moet in Nederland bij de zorgverzekeraar worden aangevraagd.

Die basisverzekering garandeert in ieder geval dat je nooit van medische hulp verstoken bent, maar wie in noodgevallen terug naar Nederland gevlogen wil kunnen worden, of wie een beroep wil kunnen doen op de particuliere gezondheidszorg, kan beter wel een aanvullende reisverzekering afsluiten. Sommige creditcards vergoeden zulke kosten ook, als de reis met de kaart is geboekt. Even de voorwaarden nalezen, dus.

Particulier of openbaar?

Om heel eerlijk te zijn: als je de keuze hebt, is die vraag simpel te beantwoorden: ga als het even kan naar een particuliere instelling. De normale ziekenhuizen zijn in veel gevallen zwaar verouderd, hebben lange wachttijden en het personeel spreekt zelden een buitenlandse taal. Mocht je toch naar een ziekenhuis moeten, neem dan als het kan wc-papier en iets te eten en drinken mee, want dat is er meestal niet.
Er zijn verschillende particuliere klinieken in Boedapest die ambulante zorg op tal van terreinen aanbieden. Even bellen van tevoren is aan te bevelen, zeker in het weekend, wanneer de klinieken eigenlijk allemaal met oproepartsen werken. In de meeste klinieken is ook tandheelkundige zorg aanwezig.
- Firstmed, op Hattyú utca 14 aan de Boedakant heeft een volledig Engelstalige staf en een 24/7 telefonische hulpservice (0036-1224 9090) die doorverbindt naar de arts van dienst. Die arts kan advies geven, komt eventueel thuis langs, of zorgt voor opname in het beste ziekenhuis.
- Medicover heeft twee klinieken in Boedapest ( op de Teréz körut. 55-57 in Pest en op de Alkotás utca 50 in Buda) en ook nog servicepunten elders in het land. Ook zij hebben een 24/7 hulplijn 0036-14653100).
- Dr Rose is een kliniek en privaat ziekenhuis op het Széchenyi István tér 7, vlak bij de Kettingbrug. Behalve ambulante hulp worden er ook kleinere operaties gedaan die een kort verblijf vereisen. Normaal gaat alles op afspraak, maar de kliniek heeft ook een 24/7 hulpnummer: 003613776737.
- De Swiss Clinic  in het 12de district in Buda, op de Táltos utca 15/B 24/7 stuurt na een belletje naar de hulplijn (0036 30 992 0387) een dokter aan huis langs en zorgt bij eventuele ziekenhuisopname voor een voorrangsbehandeling. Hun auto's zijn uitgerust als een soort semi-ambulance.
- Het Robert Károly privaat ziekenhuis op de Lehel utca 59, gebouw C in Pest is waarschijnlijk eerder van belang voor mensen die langere tijd in Boedapest verblijven, want het ziekenhuis is vooral gespecialiseerd in vrouwengezondheid. Het heeft een bevallingscentrum, maar doet ook galblaasoperaties en spataderbehandelingen.

De nieuwe Hongaarse keuken

Voor wie van koken houdt, is een kookboek over de lokale keuken altijd een leuk souvenir of een goed geschenk. Er zijn er genoeg, van het inmiddels tachtig jaar oude, maar nog steeds herdrukte Hongaarse kookboek van Károly Gundel, in zijn tijd een van de topkoks van het land, tot in het in vele talen vertaalde Culinaria Hungary, een prachtige uitgave met veel foto's en achtergrondinformatie over de Hongaarse keuken, maar ook met deels behoorlijk ingewikkelde gerechten. Al die kookboeken hebben één ding gemeen: ze zijn goede leveranciers van traditionele recepten voor gulyás (de echte, niet wat daar buiten Hongarije onder wordt verstaan), lecsó (Hongaarse ratatouille), gepaneerde schnitzels en gevulde kool, maar ze hebben de enorme ontwikkeling die de Hongaarse keuken de afgelopen tien jaar heeft doorgemaakt, totaal gemist.

Hongarije staat natuurlijk niet alleen in de ontwikkeling. Ook in Londen, Amsterdam en Kopenhagen eet je veel beter dan tien jaar geleden. En eerlijk is eerlijk, de ontwikkeling beperkt zich momenteel nog vooral tot Budapest, al zijn er inmiddels in de provincie ook een aantal goede restaurants. Maar wie tien, vijftien jaar geleden voor het laatst in de Hongaarse hoofdstad was, zal verbijsterd zijn door het enorme aantal nieuwe restaurants en door de kwaliteit van het eten dat die restaurants te bieden hebben. 

Behalve een haast onvermijdelijke invloed van mediterrane en Aziatische keukens betekent de vernieuwing vooral ook een nieuwere, en lichtere, Hongaarse keuken. En een herontdekking van oude recepten. "Hongarije had van oudsher een hele multiculturele keuken, met Franse, Italiaanse, Duitse, joodse en Turkse invloeden. Maar onder het communisme is veel verloren gegaan. Mensen zijn in die tijd veel simpeler gaan koken en in de keuken domineerde heilige drie-eenheid van paprika, uien en varkensvet," aldus Zsófia Mautner, een van de bekendste Hongaarse foodbloggers en schrijfster van het onlangs verschenen Engelstalige kookboek Budapest Bites, waarin de nieuwe Hongaarse keuken ruimschoots de aandacht krijgt.

Dat leverde een kookboek op waarin een groot deel van de klassieke gerechten wel degelijk aan bod komen, maar vaak in een lichtere versie of met gebruik van ingrediënten die je in de Hongaarse keuken niet zo snel aantreft of bij elkaar gebruikt: tijm in een abrikozentaart, kokosmelk in plaats van room in een spinazieschotel en bulgur in plaats van rijst in een ovenschotel. Er staan vergeten recepten in, zoals een buitengewoon lekkere ganzensoep met kweeperen uit de buurt van Debrecen die ieder restaurant van mij op de kaart mag zetten.

Behalve smakelijke recepten geeft Mautner gedegen achtergrondinformatie over de herkomst van haar gerechten en van de ingrediënten. Zo blijkt het eerste recept van lecsó, dat veel Hongaren toch als een van de meest typische gerechten ervaren (in de zomer worden er hele lecsó-competities georganiseerd) pas ergens in de jaren dertig in Hongaarse koekboeken op te zijn gedoken. Ze is nuchter in haar aanpak en verwacht niet dat koks in het buitenland op zoek gaan naar Hongaarse paprikaworst: een andere pittige worst werkt ook prima.

Budapest Bites is een uitgave van Libri, een uitgeverij met een eigen reeks boekhandels in en buiten de stad. Of het is via het internet te bestellen. maar helaas is de bestelsite alleen in het Hongaars.

Uit eten op Kerstavond, update 2015

Café New York

Kerstavond, 24 december, is een beetje een dooie boel in Hongarije. Het is traditioneel een familiefeest dat thuis gevierd wordt met vissoep of vis in een andere vorm, meestal karper, omdat vis een oud symbool voor Christus is. Winkels, café's, restaurants, alles gaat dicht. 's Ochtends is er nog tijd om boodschappen te doen, een deel van de restaurants serveert nog wel een middagmaal, of is nog open voor mensen die een afhaalkerstmaaltijd besteld hebben, maar daarna houdt het openbare leven op. Zelfs een deel van het openbaar vervoer stopt ermee, een beetje zoals in Nederland met oud en nieuw. Daar sta je dan als toerist. Zelfs de meeste hotel-restaurants zijn dicht die avond. Er is vaak wel een of andere voorziening voor gasten, maar als toevallige passant kun je er niet zomaar terecht. Gelukkig zijn er wel een paar opties, al zul je in bijna alle gevallen diep in de buidel moeten tasten. En wie niet nu reserveert, maakt waarschijnlijk geen schijn van kans.
Onderstaande lijst is in december 2015 aangevuld, en, moet erbij worden gezegd, ook gezuiverd,. Gezien het aantal Hongaarstalige artikelen over de vraag waar je op kerstavond uit eten kunt gaan, is er ook onder Hongaren behoefte aan open restaurants die avond, maar een trend om open te blijven er er desondanks niet. Een behoorlijk aantal restaurants die in 2012 nog een menu hadden op kerstavond, zijn in 2015 dicht. Eventuele tips zijn van harte welkom.

De Notenkraker en andere dingen om te doen rond Kerstmis

Mooie kerstmarkten, romantisch verlichte gebouwen aan de Donau, kerstconcerten en kraampjes met gepofte kastanjes of glühwein: Boedapest is rond de kerst zeker het bezoeken waard. Al moet je één ding op de koop toenemen: op 24 december, Szenteste (Heilige Avond), gebeurt er echt helemaal niets in de stad. De winkels gaan vroeg dicht, en bioscopen, theaters en dergelijke houden hun deuren gesloten., En wat voor toeristen problematischer is: de meeste restaurants en cafés zijn die dag ook dicht. Degene die wel open zijn, hebben daar vaak een behoorlijk prijskaartje aanhangen. Bij deze een overzicht.

Wie rond de kerstdagen in Boedapest uit wil gaan, komt er bijna niet omheen: de Notenkraker. Tchaikovsky's ballet over de kerst van de familie Stahlbaum en het magische speelgoed dat de kinderen krijgen, is het traditionele programma van veel Hongaarse theaters en concertzalen. Het ballet wordt rond de kerstdagen maar liefst 19 keer in de Opera opgevoerd en vier keer in het Paleis der Kunsten, op 18, 19, 23 en 27 december. Wie er heen wil, mag snel zijn met kaartjes boeken, want een behoorlijk deel van de voorstellingen is al volgeboekt, Wie misgrijpt: filmhuis Uránia heeft twee live projecties van het ballet, uitgevoerd door het Bolshoi theater in Moskou.

Maar er is meer te beleven, gelukkig. Van een hele andere orde zijn de verrassingsconcerten van het internationaal gerenomeerde Budapest Festival Orchestra in de prachtige concertzaal van de Liszt Ferenc Zeneakademia. Ze maken deel uit van een nieuwe traditie: twee jaar geleden organiseerde dirigent Iván Fischer deze concerten voor het eerst. Wat je te horen krijgt, blijft geheim tot het concert zelf. Fischers uitdrukkelijke bedoeling is om mensen in aanraking te brengen met muziek waar ze anders zo snel niet naar zouden luisteren: "Mensen zijn gewend om te eten wat ze kennen. De grote meerderheid is bang voor nieuwe dingen. Wij moeten een weg zoeken om die angst te overwinnen," aldus Fischer zelf over de concerten.

Wie voor de kerst in de stad is en nog op zoek is naar goede kerstcadeaus, Boedapest is een prima plek om te zoeken. Sinds half november zijn de kerstmarkten weer open, met als belangrijkste die op het Vörösmarty tér, en daarnaast die op het Szent István tér voor de basiliek en die op het Déak tér. De markten liggen allemaal op loopafstand van elkaar en bieden een keur aan producten, voor een groot deel Hongaars handwerk, van traditioneel en modern aardewerk en houtsnijwerk tot handbeschilderde zijden shawls, handschoenen van lamsvacht en kleurrijke vilten hoeden en jassen. Je vindt er gegarandeerd wat, wat je in Nederland niet gevonden zou hebben.

Wie van 4 tot 6 december in Boedapest is, kan ook terecht in het Museum voor toegepaste kunst,  een prachtig jugendstil-gebouw waar op die dagen een speciale adventsmarkt wordt gehouden waar meer dan honderd moderne Hongaarse grafici, sieradenontwerpers, keramiekmakers en andere kunstenaars hun werk komen verkopen.

Verder houdt WAMP, een club die markten voor moderne Hongaarse designers organiseert, op de eerste drie zondagen van december een design-kerstmarkt in het Millenáris, een park in Buda met een aantal voormalige fabrieksgebouwen die zijn omgebouwd voor andere doeleinden. Ook voor architectuurliefhebbers de moeite waard.

Wie van de winter wil genieten met een mooie wandeling of een duik in een verwarmd openluchtbad, kan hier hier kijken voor tips over wandelen, zwemmen en schaatsen.

Budapest Card, nuttig of niet 2

Capa fotomuseum: gratis met de Budapest Card

Tijd voor een update over de Budapest Card, de toeristenkaart die ook recht geeft op gratis gebruik van het openbaar vervoer. Sinds een vorige post daarover is er het een en ander veranderd en zijn er meer instellingen waar je met de kaart gratis in kunt. Zo biedt de kaart nu gratis entree tot een aantal musea, één thermaalbad en kunnen de kopers gebruik maken van twee gratis Engelstalige, zij het tamelijk korte rondleidingen. Verder geeft de kaart recht op kortingen van tussen de 10 en de 30 procent bij andere musea, restaurants, rondvaarten en dergelijke. Maar of dat alles de aanschaf rechtvaardig, hangt nog steeds erg vanaf wat je van plan bent in Boedapest te gaan doen.

Koop je de kaart vooral vanwege het gratis openbaar vervoer? In dat geval is het antwoord simpel: dan ben je (aanzienlijk) goedkoper uit met een gewone 24-uurskaart of een 72-uurskaart van het openbaar vervoer dan met de Budapest Card. De 24-uursvariant van de Budapest Card kost 4900 forint (€15,80), de even lang geldige 24-uurs openbaar vervoerkaart 1650 forint (€5,30). Groepen zijn zelfs nog voordeliger uit, want er zijn 24-uur groepskaarten voor het openbaar vervoer, voor maximaal vijf mensen, die 3300 forint, €10,65 kosten. Bij de 72-urige Budapest Card is het verschil met de even lang geldige openbaar vervoerkaart iets minder groot, maar nog steeds aanzienlijk: 9900 forint (€ 31,90 tegen 4150 forint (€13,40).

Openbaar vervoerkaarten kun je meteen bij aankomst op het vliegveld kopen (ze zijn ook geldig op de bus vanaf het vliegveld) of anders bij de automaten op vrijwel iedere tram- en bushalte. De kaarten zijn geldig op het hele openbaar vervoer, dus de metro, bus, tram, trolley en door de week zelfs op de BKK-boten op de Donau. Klik hier voor een uitgebreid overzicht van de verschillende kaarten die de Boedapester kaartjesautomaten (en de ticketkantoortjes, uiteraard) kunnen leveren.

Zowel de Budapest Card als de openbaar vervoerkaarten zijn geldig vanaf het uur dat ze worden afgestempeld. Wie om twee uur 's middags een kaart van 24 uur in gebruik neemt, kan daar tot twee uur de volgende middag mee op stap.

Wie ouder is dan 65, hoeft de Budapest Card sowieso niet te kopen, want het Hongaarse openbaar vervoer is gratis voor 65-plussers en bovendien hebben vrijwel alle musea kortingsregelingen voor ouderen. 

Ook voor gezinnen met kinderen bestaan allerlei kortingsregelingen die de aanschaf van de kaart voor een gezin minder aantrekkelijk maken.

Wie geen gebruik wil maken van het openbaar vervoer, kan de kaart beter niet aanschaffen. Ondanks een enkele gratis activiteit is het dan zeer de vraag of je de kosten er bij benadering uithaalt. Maar ook voor mensen die het openbaar vervoer wel gebruiken, blijft de vraag wat de kaart oplevert. De meeste bezoekers van de stad blijven al met al een of drie, hooguit vier dagen. Dat betekent voor velen toch vooral: veel rondwandelen, en af en toe een kerk of museum in. Verder staat er vaak een bezoek aan een van de beroemde thermaalbaden op het programma, net als een rondvaart en een bezoek aan de Grote Markt en de cafeetjes in de joodse wijk. En uiteraard lekker eten 's avonds. 

Juist bij die hoogtepunten heb je weinig aan de kaart, want in de regel geldt: hoe populairder een bezienswaardigheid, hoe minder korting: tien, hooguit twintig procent, en vaak helemaal niets. En om de prijs van de kaart bij elkaar te sprokkelen met kortingen van tussen 200 en de 500 forint moet je heel wat betaalde activiteiten ondernemen. Los van de vraag of je daar de tijd voor hebt, kan dat uiteindelijk aardig in de papieren lopen. In praktijk blijken mensen de kaart er dan ook zelden uit te halen, is ook de conclusie van veel gebruikers op Tripadvisor.

Maar voor wie de aanschaf toch overweegt, hier onder een lijstje van de meest interessante kortingen.

- Musea. De meeste musea in Boedapest zijn niet gratis met de kaart. Belangrijkste en meest interessante uitzondering is de Nationale Galerij op de burchtheuvel, die een overzicht biedt van de Hongaarse kunst van de middeleeuwen tot nu. Hongaarse kunst is in het buitenland zelden te bezichtigen, dus voor de liefhebber is dit museum zeker de moeite waard. De toegang is normaal 1800 forint. Maar voor gezinnen met kinderen onder de 18 zijn er  kortingen, net als voor studenten, ouderen en gehandicapten met hun begeleiders. Ook zijn er allerlei dagen waarop speciale kortingsregelingen gelden, dus het werkelijke voordeel van de Budapest Card uiteindelijk aanzienlijk minder zijn dan het op het eerste gezicht lijkt. Voor tijdelijke tentoonstellingen geldt geen gratis toegang.

Wie dieper in de geschiedenis van de stad of het land wil duiken, beleeft mogelijk ook plezier aan de mogelijkheid om gratis het Museum voor de Geschiedenis van Boedapest, ook op de burcht, of het Nationaal Museum over de geschiedenis van Hongarije op de Muzeum Körút te bezoeken Voor liefhebbers is het Capa-fotomuseum nog interessant. De meeste andere gratis musea zijn voor toeristen die er maar een paar dagen zijn, niet heel erg interessant of moeilijk bereikbaar.

Bij de musea die korting geven, is het Ziekenhuis in de Rots onder de burchtheuvel de moeite waard, zeker voor mensen met (niet te kleine) kinderen. De toegangsprijs is rond de 3000 forint, de korting 30 procent. Maar ook daar geldt: voor gezinnen bestaan aparte kortingsregelingen.

- Thermaalbaden. De kaart geeft gratis toegang tot het Lukácsbad (toegang normaal 3000 forint, pakweg 10 euro). Maar in de twee bekendste thermaalbaden van de stad, het Széchenyi bad en het Gellért bad, krijg je maar 10 procent korting op een toegangsprijs van rond de 5000 forint (16 euro). Het Lukácsbad is een thermaalbad uit het begin van de vorige eeuw. Wie op zoek is naar authentieke sfeer is er aan het goede adres, want het bad trekt vrijwel uitsluiten Hongaren. Maar de andere twee baden zijn veel mooier, en dat is voor veel toeristen de voornaamste reden om erheen te willen.

- Restaurants. De Budapest Card geeft recht op korting bij een aantal restaurants, maar het moet erbij gezegd worden dat die zich voor het grootste deel in het duurdere segment bevinden. Dat voor aanzienlijk minder geld eet je elders in de stad ook prima, dus de vraag is of je met de korting veel bespaart.

- Voorstellingen. De kaart geeft 10 procent korting op concerten in de Basiliek en concerten en volksdansvoorstellingen in het Duna Palota.

- Rondvaarten. De kaart geeft korting op de tochten van Legenda. Wie niet echt per se zit te wachten op de ingesproken teksten via de koptelefoon, kan voor veel minder geld ook een keer de boot van het openbaar vervoer nemen. 

Tips voor opera, concert en andere voorstellingen

Opera, centrale hal

Wie pas in Boedapest bedenkt dat het toch wel leuk zou zijn om de opera of een concert te bezoeken, loopt een groot risico dat de voorstellingen uitverkocht zijn. Opera en concerten zijn populair in Hongarije, onder Hongaren zelf, maar zeker ook onder toeristen, en de naar verhouding aangename prijs van de kaartjes heeft daar zeker veel mee te maken. Bovendien is de Opera een prachtig gebouw, en alleen dat al maakt een bezoek de moeite waard. Dat geldt trouwens ook voor de recent schitterend opgeknapte Liszt Ferenc Academie.

Maar, zoals gezegd, je moet er vaak snel bij zijn om kaartjes te bemachtigen. Gelukkig kan dat tegenwoordig online. Er zijn meerdere Hongaarse online boekingssites, maar sommige daarvan zijn uitsluitend in het Hongaars. De meest bekende, en voor buitenlanders de meest toegankelijke, is zonder enige twijfel Jegymester (Kaartjesmeester, of Kaartjesvakman). Geheel tweetalig, en met tal van zoekfuncties: op datum, op soort voorstelling of evenement of op de plaats waar het evenement plaatsvindt. Jegymester is ook de plek waar je vooraf bezoeken aan het parlement kunt boeken. 

Betaling loopt per creditcard, waarbij je als gebruiker kunt kiezen of je via de OTP of de CIB wilt betalen. Beide zijn betrouwbare Hongaarse banken. Bij boeking via de site betaal je een klein bedrag (200 forint, pakweg 65 eurocent) boekingskosten.

Het grootste nadeel van Jegymester is dat je er weinig te weten komt over de aard van de voorstelling. Bovendien beschikken online ticketverkopers niet altijd over alle beschikbare plaatsen, omdat die verdeeld worden onder verschillende online boekingsorganisaties. Wie meer over bepaalde voorstellingen wil weten, kan beter kijken op de sites van de betreffende instellingen zijn. Op die sites is ook altijd de mogelijkheid om kaartjes te boeken.

Een paar nuttige sites. 

De Opera. Website met nieuws over de opera zelf en met veel informatie over programma en voorstellingen. Even oppassen, want de site geeft niet alleen informatie over voorstellingen van de Opera op de Andrassy út, maar ook van het Erkel Színház, een modern theater in het achtste district en als gebouw voor toeristen niet erg interessant. Boeken loopt via een link naar Jegymester. 

Behalve opera brengt de Opera dansvoorstellingen en soms ook musicals. De meeste opera's zijn in Hongaars, met boventiteling in het Engels, maar soms zijn er ook buitenlandse voorstellingen. 

Fresco in de hal van de Liszt Ferenc Muziekacademie

Wie geen opera wil bezoeken, vindt op de website een link naar een virtuele rondleiding door het gebouw. Verder heeft de opera twee keer per dag, om drie en om vier uur, echte rondleidingen en kun je de hal van het gebouw gewoon inlopen voor een bezoek aan de souvenirwinkel en het recent geopende Operacafé.

Kürtóskalács, schoorsteenkoek, een nieuwe Hongaarse traditie

Kürtőskalács boven de kolen

Je ziet ze steeds vaker in de stad: stalletjes die kürtőskalács (voor wie het graag wil kunnen uitspreken: kuurteusjkallaatsj), letterlijk schoorsteenkoek, verkopen. Net als patat en verse stroopwafels is kürtöskalács zo'n product war je geen reclame voor hoeft te maken, omdat zichzelf verkoopt, dankzij de verlokkende geur van versgebakken zoet brood, gekarameliseerde suiker en kaneel.

De koek wordt gemaakt van een lange reep lichtzoet, gegist deeg die rond een taps toelopende houten cilinder wordt gewikkeld, daarna door de suiker wordt gerold en vervolgens draaiend aan een spit boven gloeiende kolen goudbruin wordt gebakken. Over de gare koek wordt kaneelsuiker gestrooid, hoewel je kürtőskalács tegenwoordig in allerlei andere smaken kunt krijgen, zoals gehakte walnoten, hazelnoten, vanille of cacao. Het is geen snack voor mensen die aan de lijn doen: behalve een forse hoeveelheid suiker wordt ook nog behoorlijk wat boter in het deeg verwerkt. Aan de andere kant, de koek is makkelijk te delen: gewoon naar smaak een stuk van de gebakken deegreep lostrekken.

Hoewel je schoorsteenkoek het hele jaar door kunt krijgen, is het toch het soort eten dat ikzelf vooral met herfst, winter en kerstmarkten associeer dan met de zomer, Maar dat is misschien iets persoonlijks. Het komt omdat de lust mij een beetje vergaat als ik bakkers met temperaturen van 30-35 graden achter een bak met gloeiende kolen zie staan.
Vaak staat voor de stalletjes een rij te wachten tot er weer een koek van het spit komt, en dat is volkomen terecht: kürtőskalács hoort echt vers te zijn. Dan zijn ze onweerstaanbaar. Je ziet ze soms in winkels voorverpakt staan, maar de lol is er bij een afgekoelde koek snel af. De knapperige suikerlaag wordt zacht, het zachte deeg taai. Om die reden is de koek ook niet echt iets om van vakantie mee naar huis te nemen.

Hongaren omschrijven kürtőskalács als een typisch Hongaars product, maar de koek zoals die nu wordt verkocht, is eigenlijk vooral een streekproduct, afkomstig van de Hongaars sprekende Szeklers in Transsylvanië. Er is een kookboek van de Transsylvaanse gravin Mária Mikes uit 1784, waarin voor het eerst gewag wordt gemaakt van een rond een cilinder gebakken koek, die toen overigens nog niet gezoet werd. Zo'n twintig jaar later beschreef de Transsylvaanse kok Kristóf Simai voor het eerst een gezoete variant.
In de eeuw daarna doken verschillende variaties van de koek op in Hongaarse kookboeken, maar het was ook weer in Transsylvanië dat iemand op het idee kwam om de cilinder met het deeg over een met suiker bestrooide oppervlakte te rollen, zodat de buitenkant wat vlakker en eenvormiger werd. Pas in de afgelopen paar decennia is men begonnen de koek na het bakken met verschillende smaakmakers te bestrooien.

De kürtőskalács is overigens nauw verwant aan een reeks van soortgelijke koeken in andere landen. Vanaf de middeleeuwen kom je recepten voor aan een spit gebakken koeken tegen in heel Centraal-Europa. De Slowaakse skalicky trdelnik is zelfs precies hetzelfde als de Hongaarse schoorsteenkoek. Geen wonder, want Kristóf Simai, de Transsylvaanse kok die eind achttiende eeuw de gezoete variant bedacht, was in die jaren in Slowakije in dienst van een gepensioneerde Hongaarse generaal. Ironisch genoeg zijn het dan ook de Slowaken die de koek in 2007 als beschermd regionaal product bij de EU hebben laten te registreren.